محاسبه مالیات بر ارث

مالیات بر ارث در ایران چطور حساب می‌شود؟

مالیات بر ارث در ایران یک نرخ واحد روی کل ماترک نیست. ماده ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم، در اصلاحیه سال ۱۳۹۴، ماترک را به دسته‌های دارایی شکست و برای هر دسته هم نرخ جداگانه گذاشت و هم مأخذ جداگانه. برای همین است که دو خانواده با ماترکِ ظاهراً هم‌ارزش، مالیات کاملاً متفاوتی می‌پردازند.

روی این نرخ‌ها یک ضریب هم می‌نشیند: طبقات وراث. نرخ‌های ماده ۱۷ مربوط به وراث طبقه اول است؛ اگر وراث طبقه دوم باشند این نرخ‌ها دو برابر و اگر طبقه سوم باشند چهار برابر می‌شود. ارقام این صفحه به تومان است و برای سال ۱۴۰۵ نوشته شده.

محاسبه گام‌به‌گام

1. طبقه وراث را تعیین کنید. ماده ۱۸ سه طبقه دارد: طبقه اول پدر، مادر، همسر، فرزند و نوه؛ طبقه دوم اجداد، برادر، خواهر و فرزندان آن‌ها؛ طبقه سوم عمو، عمه، دایی، خاله و فرزندان آن‌ها.

2. ماترک را به ردیف‌ها بشکنید. سپرده بانکی و اوراق بهادار، سهام بورسی، سهام غیربورسی، وسایط نقلیه، املاک، حق واگذاری محل و بقیه اموال هر کدام ردیف خودشان را دارند.

3. مأخذ درست هر ردیف را بردارید. این مهم‌ترین گام است. املاک بر مبنای ارزش معاملاتی، وسایط نقلیه بر مبنای بهای اعلامی سازمان امور مالیاتی، سهام غیربورسی بر مبنای ارزش اسمی و بقیه بر مبنای ارزش روز دارایی.

4. نرخ طبقه اول را اعمال کنید. سپرده و اوراق ۳ درصد، وسایط نقلیه ۲ درصد، املاک ۷٫۵ درصد، حق واگذاری محل ۳ درصد، سهام بورسی ۰٫۷۵ درصد، سهام غیربورسی ۶ درصد، و حق‌الامتیاز و سایر اموال ۱۰ درصد.

5. ضریب طبقه را ضرب کنید. دو برابر برای طبقه دوم و چهار برابر برای طبقه سوم.

چیزی که همه سرش اشتباه می‌کنند

اشتباه اول، گذاشتن قیمت روز ملک به‌جای ارزش معاملاتی است. نرخ املاک در ماده ۱۷ برابر یک‌ونیم برابر نرخ ماده ۵۹ است و مأخذ آن هم همان مأخذ ماده ۵۹، یعنی ارزش معاملاتی. کسی که قیمت بازار آپارتمان را در نرخ ضرب کند، عددی چند برابر واقعیت می‌گیرد و بی‌جهت می‌ترسد.

اشتباه دوم، فرض معافیت عمومی است. برخلاف بسیاری از کشورها، در ایران آستانه معافی وجود ندارد که زیر آن ماترک از مالیات معاف باشد؛ معافیت‌ها موضوعی‌اند نه مبلغی. ماده ۲۴ فهرست آن‌ها را می‌دهد: وجوه بازنشستگی و وظیفه، مزایای پایان خدمت، بازخرید خدمت، مرخصی استفاده‌نشده، بیمه‌های اجتماعی، وجوه پرداختی شرکت‌های بیمه، دیه، و اثاث‌البیت محل سکونت متوفی.

نکته سوم: مالیات بر ارث در ایران بر خود دارایی می‌نشیند، نه بر سهم هر وارث. تقسیم ارث میان وراث، جمع مالیات را کم یا زیاد نمی‌کند.

چرا عدد شما ممکن است فرق کند

ماده ۲۶ به وراث یک سال از تاریخ فوت مهلت می‌دهد تا اظهارنامه بدهند و هزینه کفن و دفن در حدود عرف، واجبات مالی و عبادی در حدود قواعد شرعی، و دیون محقق متوفی را از ماترک کسر کنند. این کسورات در ماشین‌حساب بالا نیامده و عدد واقعی را پایین می‌آورد.

اگر متوفی پیش از فروردین ۱۳۹۵ فوت کرده باشد، تبصره ۱ ماده ۱۷ می‌گوید مشمول این قواعد نیست و قواعد قبلی — که کاملاً متفاوت‌اند — بر پرونده حاکم است.

اموال خارج از کشور متوفای ایرانی هم قاعده جداگانه دارد: پس از کسر مالیاتی که در کشور محل وقوع پرداخت شده، به نرخ ۱۰ درصد مشمول مالیات می‌شود. وراث طبقات اول و دوم نسبت به اموال شهدای انقلاب اسلامی هم اصلاً مشمول این مالیات نیستند.

پرسش‌های پرتکرار

بدون گواهی حصر وراثت می‌شود کاری کرد؟ برای انتقال رسمی اموال به نام وراث به گواهی حصر وراثت نیاز دارید، اما تسلیم اظهارنامه مالیات بر ارث به اداره امور مالیاتی منتظر آن نمی‌ماند و مهلت یک‌ساله ماده ۲۶ از تاریخ فوت می‌دود.

خانه پدری‌ام را نمی‌فروشم، باز هم مالیات دارد؟ بله. رویداد مالیاتی، انتقال به نام وراث است، نه فروش. مالیات در زمان ثبت انتقال به نام وراث مطالبه می‌شود.

سهام بورسی چرا این‌قدر نرخ پایینی دارد؟ چون ماده ۱۷ نرخ سهام را یک‌ونیم برابر نرخ نقل و انتقال سهام قرار داده و آن نرخ برای سهام پذیرفته‌شده در بورس نیم درصد است.

اثاث خانه هم مالیات دارد؟ اثاث‌البیت محل سکونت متوفی طبق بند ۴ ماده ۲۴ از شمول این مالیات خارج است و نباید در محاسبه وارد شود.